शाळेतील प्रदीर्घ काळ कार्यरत असलेले मुख्याध्यापक निवृत्त झाल्यावर ते निरोपाचे भाषण आहे. निवृत्त होणाऱ्या मुख्याध्यापकांसाठी हा आवश्यक लेख आहे.


मुख्याध्यापकांचा सेवानिवृत्ती संदेश

नमस्कार? आज, एक शिक्षक या नात्याने, माझ्या शेवटच्या दिवशी माझ्यासोबत राहिलेल्या तुम्हा सर्वांचे मी मनापासून आभार व्यक्त करू इच्छितो. मी माझ्या शाळेतील शिक्षक सदस्य म्हणून माझ्या आयुष्याची सुरुवात केली आणि आजपर्यंत विद्यार्थ्यांना योग्य शिक्षण देण्यासाठी मी प्रयत्नशील आहे. परिणामी, मला अनेक शिक्षक सदस्यांकडून शिफारस मिळाली आणि मी आमच्या शाळेत सहाय्यक मुख्याध्यापक म्हणून काम केले. तसेच, माझी शिफारस 2015 मध्ये प्राचार्य म्हणून करण्यात आली होती. सध्या शाळेचे मुख्याध्यापक म्हणून काम करत असताना, ते 38 वर्षे शिक्षणाच्या तळमळीने जगले आहेत असे दिसते की वर्षे जात आहेत याकडे लक्षही न देता.

जेव्हा मी भूतकाळाबद्दल विचार करतो, तेव्हा खूप वेळ निघून गेला आहे. अनेक लोकांच्या प्रोत्साहनामुळे मी माझ्या आयुष्यात एक अविस्मरणीय अनुभूती घेऊन निवृत्त होऊ शकलो. आमच्या कर्मचारी सहकाऱ्यांच्या प्रेमळ सहकार्याचा आणि सल्ल्याचा परिणाम म्हणून हे सर्व लक्षात घेऊन, मी माझ्या सर्व सहकारी शिक्षकांचे पुन्हा एकदा आभार मानू इच्छितो.

शाळेचा मुख्याध्यापक म्हणून मी गेल्या 8 वर्षांत अनेक विद्यार्थ्यांना काय शिकवले याची आठवण करून देण्यासाठी मी ही संधी घेऊ इच्छितो. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, तुम्ही आमच्या हायस्कूलच्या विद्यार्थ्यांचे एक अभिमानी सदस्य व्हावे आणि समाजासाठी सकारात्मक मार्गाने योगदान देऊ शकेल असा विद्यार्थी व्हावा अशी माझी इच्छा आहे. तुमच्या आजूबाजूच्या लोकांनी तुम्हाला प्रेमळ सल्ले दिले तरीही तुम्ही तो सल्ला स्वीकारून बदल केला नाही तर तुमची फारशी प्रगती होणार नाही. जर मी तुम्हाला जीवनात एक वरिष्ठ म्हणून सल्ला देत असेन, तर मला आशा आहे की तुम्ही या वेळी तुम्ही अधिक फायदेशीर आणि मौल्यवान वेळेत आहात. तुम्ही कोणतेही प्रयत्न न केल्यास तुम्हाला नंतर नक्कीच पश्चाताप होईल कारण सध्याची परिस्थिती तुम्हाला कठीण किंवा निराश करते. भविष्यात तुम्हाला ज्या सामाजिक जीवनातून जावे लागेल त्यासाठी तुमचे शाळेचे दिवस खूप उपयुक्त आहेत. तसेच, तो खूप मौल्यवान आहे कारण तो असा वेळ आहे जो एकदा निघून गेल्यावर परत येऊ शकत नाही. जर तुम्ही सामाजिक जीवन जगत असाल, तर तुमच्यामध्ये प्रेमाने स्वारस्य असणारे आणि आता जसे आहात तसे तुम्हाला सल्ला देणारे लोक कमी असतील. मला आशा आहे की तुम्ही सर्वजण स्वत:ला उपयोगी पडण्याच्या विचाराने पुढाकार घ्याल आणि भविष्यात पश्चाताप न करता तुमचे शालेय दिवस घालवाल. आपण स्वतःहून योग्य दिशेने किती चांगले काम केले आहे यावर विचार करण्यासाठी वेळ काढणे देखील महत्त्वाचे आहे.

शेवटी, मी तुम्हाला सांगू इच्छितो की आमची शाळा तुमची शाश्वत अल्मा माटर आहे हे विसरू नका. मला शंका नाही की तुम्ही दररोज सुधारणा दाखवाल आणि मला आशा आहे की पदवीनंतर तुम्ही समाजाचे एक महान सदस्य व्हाल. मला आशा आहे की तुम्ही प्रतिभावान लोकांमध्ये वाढाल जे समाजात त्यांच्या क्षमता प्रदर्शित करू शकतात.

शेवटी, मला आशा आहे की आपण एक-एक करून पालकांना नमस्कार करू शकलो नाही याबद्दल खेद वाटतो, असा विचार करताना आपण संदेश चांगल्या प्रकारे पोहोचवा. असा भव्य निवृत्ती सोहळा आयोजित केल्याबद्दल मी पुन्हा एकदा शाळा प्रशासनाचे आभार मानू इच्छितो. शाळेतील अधिकारी आणि विद्यार्थ्यांचे भविष्य उज्ज्वल असेल या आशेने मी माझे सेवानिवृत्तीचे भाषण संपवू इच्छितो. धन्यवाद


९ मे २०२३

○○ हायस्कूल मुख्याध्यापक ○○○


मुख्याध्यापकांच्या सेवानिवृत्ती समारंभातील लहान भाषणाचे उदाहरण

सर्वांना नमस्कार? माझ्या सेवानिवृत्ती समारंभाला उजाळा देण्यासाठी आलेल्या अनेक पाहुण्यांबद्दल मी कृतज्ञता व्यक्त करू इच्छितो. तसेच, या संधीचा लाभ घेऊन मी पालकांचे आभार व्यक्त करू इच्छितो, ज्यात प्राध्यापक सदस्य आणि सुकाणू समिती सदस्य आहेत, जे आमच्या विद्यार्थ्यांना उत्कटतेने मार्गदर्शन करत आहेत. शाळेच्या शेवटच्या सीटवर, ज्याचा मला विश्वास आहे की माझे बोलावणे आहे, मला आदर असलेल्या वरिष्ठांच्या उपस्थितीत आणि मला प्रिय असलेल्या कनिष्ठांच्या उपस्थितीत कौतुक केले जात आहे, मला माफी मागण्याची भावना वाटते ज्यामुळे मी अवाक होतो आणि एक जबरदस्त भावना ज्यावर मी नियंत्रण ठेवू शकत नाही.

कधीकधी मी शिक्षक म्हणून करिअर निवडून काय मिळवले यावर विचार करतो. शिकवताना शिकण्याचा आनंद हा सर्वात मोठा फायदा होता. इतरांना शिकवायचे असेल तर मला सतत शिकण्याशिवाय पर्याय नव्हता. विद्यार्थी माझ्याद्वारे शिकतात आणि मी विद्यार्थ्यांद्वारे शिकतो. परस्पर शिकण्याचे विजय-विजय नाते चालू असताना, शिक्षकाच्या नोकरीने मला स्पर्श करण्यापेक्षा अधिक काहीतरी दिले.

इतर नोकरी करणाऱ्या मित्रांना भेटल्यावर मी त्यांच्यापेक्षा तरुण दिसतो. मला असे वाटते कारण मी तरुण विद्यार्थ्यांशी जुळलो आणि त्यांच्याकडून खूप तरुण ऊर्जा मिळाली. शिवाय, जेव्हा माझे शिष्य माझ्याकडे समाजात नवागत म्हणून आले, तेव्हा ते खरोखरच एक आनंद आणि बक्षीस होते.

आज मी निवृत्त झाल्यावर, मी माझ्या स्वतःच्या कामात स्वतःला अधिक खोलवर बुडवण्याची योजना आखत आहे, ज्याकडे मी दुर्लक्ष करत आहे. मला साहित्य आणि फोटोग्राफीमध्ये खोलवर जायचे आहे आणि मला माझे शारीरिक सामर्थ्य विकसित करून उंच पर्वत चढायचे आहे. शेवटी, मी जगातील अशा ठिकाणी जाण्याचा मानस आहे जिथे सभ्यता सुसंवाद साधतात त्यापेक्षा निसर्ग सुंदर श्वास घेतो. सर्वांनी निरोगी राहा.


९ मे २०२३

प्राचार्य ○○○


शाळा सोडताना प्रिन्सिपलचे शेवटचे शब्द

या वर्षात आधीच फार काही उरलेले नाही. आज माझाही शेवटचा दिवस आहे. मला वाटते की शेवटच्या शब्दाशी सर्वोत्तम जुळणारा शब्द म्हणजे खेद. आता मी तुम्हा सर्वांचा निरोप घेत आहे, त्या वेळेबद्दल मला खूप वाईट वाटत आहे. दरवर्षी डिसेंबरमध्ये मी घाईघाईने वर्षाचा विचार करतो. या वर्षी, निवृत्ती समारंभ नोव्हेंबरमध्ये आहे, म्हणून मी खूप कृतज्ञ आहे की मला एक महिन्यापूर्वी वर्षाच्या शेवटी विचार करण्यास वेळ मिळाला.

जर मला खंत वाटत असेल, तर याचा अर्थ मी काहीतरी आव्हान दिले आहे, बरोबर? तथापि, मी अधिक चांगले करू शकलो नाही ही खेदाची गोष्ट आहे. जर मी परत गेलो तर, मी अधिक चांगल्या निवडी आणि चांगले परिणाम देऊ शकतो, परंतु मी वेळेत परत जाऊ शकत नाही. मी पुढच्या वर्षाची वाट पाहत आहे. मला अपेक्षा आहे की हे वर्ष अधिक आव्हाने आणि अधिक पश्चात्तापाचे असेल.

अडतीस वर्षांपूर्वी, वयाच्या पंचविसाव्या वर्षी, काळा सूट घालून आणि फक्त शाळेची बॅग घेऊन मी माझी पहिली नोकरी स्वीकारली. सैद्धांतिक शिक्षणापेक्षा आपुलकीने आणि प्रेमाने सरावलेल्या शिक्षणाची गरज आणि परिणामकारकता मला जाणवली आणि होमरूम शिक्षकाच्या भूमिकेचे महत्त्व मला कळले. तेव्हापासून माझा शिक्षणावरील विश्वास दृढ झाला आहे.

मी वैभव मिळवण्यासाठी शिक्षणाच्या मार्गात उतरलो नाही. मी विद्यार्थ्यांसोबत राहिलो तेव्हा मला जाणवले की अशी मुले आहेत जिथे मला त्यांची गरज आहे. स्वतंत्र मुले, पालक, शिक्षक आणि प्रसारमाध्यमांद्वारे ओढल्या गेलेल्या मुलांचे वास्तव कसे मांडायचे? आपल्या संस्कृतीला शोभेल असा काही मार्ग आहे का? माझ्या लक्षात आले की तुम्ही जितके जास्त प्रयत्न कराल तितके शिक्षण अधिक कठीण होते.

इथल्या लोकांवर विश्वास ठेवून मी जगलो आणि तू मला आनंद दिलास. मी खूप आनंदी मनाने शाळा सोडते. मी तुम्हाला दिलेल्या बिझनेस कार्डमध्ये माझा पत्ता आणि फोन नंबर आहे. कधी कधी तुला माझी आठवण येते, तू माझ्याशी कधीही संपर्क साधलास तर मी तुला स्वादिष्ट जेवण देईन. आणि प्रथमच, मी माझ्या पत्नीचे आभार मानण्याची ही संधी घेऊ इच्छितो, जिने मला धीरगंभीर आणि प्रामाणिक, सन्मानाने निवृत्त होण्यास मदत केली. सर्वांचे आभार.


30 नोव्हेंबर 2022

प्राचार्य ○○○


बाहेर जाणार्‍या मुख्याध्यापकांकडून कौतुकाचा संदेश

या वर्षात आधीच फार काही उरलेले नाही. जेव्हा आपल्यात कमतरता असते तेव्हा आपण नेहमी विपुलतेला मुकतो. जेव्हा मी लहान होतो तेव्हा एक काळ असा होता की एक दिवस वर्षासारखा वाटत होता, परंतु आता एक वर्ष एका दिवसासारखे जाते. ज्यांना वेळेचे अनमोलपणा कळतो त्यांना वेळ अधिक वेगवान वाटतो. जेव्हा मी लहान होतो आणि माझ्या दिनचर्येने कंटाळलो होतो, तेव्हा दिवस खूप हळू निघून जात होते, परंतु ज्या क्षणी मला जीवनाचे अनमोलत्व कळले, तो क्षण खूप वेगाने निघून जात असे. हे उपरोधिक आहे.

दिवसेंदिवस असेच घालवत असताना, मी तुम्हा सर्वांचा निरोप घेणारा दिवस आला आहे. मी ○○ प्राथमिक शाळेत शिकवायला सुरुवात केली, जिथे माझी पहिली भेट मिळाल्यानंतर मी खेळाच्या मैदानात फिरलो. अशाप्रकारे, प्राथमिक शाळेतील शिक्षक म्हणून 11 वर्षानंतर, मी आमच्या माध्यमिक शाळेत प्रथमच माध्यमिक शाळेचा शिक्षक म्हणून सुरुवात केली, एक नवीन शाळा जी चांगल्या स्थितीत नव्हती. मी खेळाचे मैदान निवडताना पांढरे हातमोजे आणि स्नीकर्सच्या अनेक जोड्या फेकून दिल्या, झाडे आणि फुले लावली आणि शाळेच्या पर्यावरण सुधार प्रकल्पांवर कठोर परिश्रम घेतले.

विद्यार्थी विभागाचे प्रमुख या नात्याने, विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी आणि त्यांच्या जीवनात मार्गदर्शन करण्यासाठी मी माझ्या क्षमतेनुसार सर्वकाही केले. होमरूम शिक्षक म्हणून मी विद्यार्थ्यांना दररोज गणिताच्या प्रश्नमंजुषा देऊन त्रास देत असे. विद्यार्थ्यांची चूक असेल तर मी पुन्हा योग्य उत्तर विचारले. एकदा, पदवीधर झालेला एक विद्यार्थी माझ्याकडे आला आणि म्हणाला की त्या वेळी खूप कठीण होते, पण मला असा अभ्यास करू दिल्याबद्दल तो कृतज्ञ होता. यामुळे एक शिक्षक म्हणून मला अभिमान वाटतो.

नियमित शिक्षक म्हणून माझे दिवस गेल्यावर मी ४ वर्षे उपमुख्याध्यापक म्हणून आणि ५ वर्षे प्राचार्य म्हणून घालवली. खरं तर, मी अनिर्णय आहे. त्यामुळे मी कधीकधी गोष्टी स्पष्टपणे संपवत नाही. माझ्यात आत्मीयतेचा अभाव आहे. त्यामुळे मी खूप लोकांच्या जवळ नाही. मला सखोल ज्ञानही नाही. त्यामुळे कदाचित माझ्यासोबत काम करणाऱ्या वरिष्ठ आणि कनिष्ठ सहकाऱ्यांना खूप त्रास झाला असेल. पण मी निवृत्तीनंतर ही उणीव दूर करण्याचा प्रयत्न केला तरी चालेल का? मला असेच जगायचे आहे. मी आयुष्यभर शिकलो फक्त एक गोष्ट म्हणजे विद्यार्थ्यांना शिकवणे. ते म्हणतात की आयुष्य 60 व्या वर्षी सुरू होते. आता नवीन दुसरे जीवन जगण्याची वेळ आली आहे, परंतु मला अजूनही खात्री नाही की मी काय करू शकतो कारण मला शिकवण्याशिवाय दुसरे कसे करावे हे माहित नाही.

एक गोड स्वप्न म्हणून शिकवण्याच्या आठवणींमुळे तूर्तास तरी आठवणीतून बाहेर पडता येणार नाही. शिकवणे माझ्यासाठी योग्य होते. विद्यार्थ्यांना पाहून मला आनंद झाला आणि त्यांची प्रगती पाहून मला पुन्हा आनंद झाला. असे म्हणतात की, जगात राहून नोकरी म्हणून ज्या लोकांची योग्यता आहे, ते काही भाग्यवान लोकांपैकी एक आहेत. माझा अंदाज आहे की मी कदाचित त्या भाग्यवानांपैकी एक आहे. मला खूप आनंद झाला तुम्हा सर्वांचे आभार. तुमच्या पुढील कार्यासाठी मी तुम्हाला शुभेच्छा देतो. धन्यवाद


22 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○


बाहेर जाणार्‍या मुख्याध्यापकांचा निरोप

सर्वांना नमस्कार? या वर्षी फारसा वेळ शिल्लक नाही. कालांतराने मागे वळून पाहताना आपण अनेक चुका केल्या. जर तुम्ही वेळ मागे वळू शकलात, तर तुम्ही ती चूक पुन्हा करणार नाही असे वचन द्याल का? पण जरी तुम्ही वेळ मागे वळवू शकलात, तरी तुमच्या चुकांशिवाय एक परिपूर्ण जीवन नाही. मला वाटते की चुका हेच खत आहे जे देवाने माणसांसाठी पेरले आहे. त्या चुकांवर आधारित, तुम्ही मजबूत आणि निरोगी होऊ शकता. कृपया ती चूक तपासा आणि त्यातून तुम्हाला काय मिळाले हे कधीही विसरू नका. माझ्याकडूनही खूप चुका झाल्या. आजपासून, मी एक शिक्षक म्हणून माझी 40 वर्षे शांतपणे संपवत आहे. जेव्हा मी याबद्दल विचार करतो, तेव्हा तो थोडा वेळ नाही, परंतु मागे वळून पाहताना मला वाटते की हा थोडा वेळ आहे.

मी माझा पहिला संप्रदाय सुरू केल्याचे अगदी कालच दिसते. मी आधीच 11 शाळांमध्ये काम करत आहे, आणि अशी वेळ आधीच निघून गेली आहे, आणि मी आज माझ्या सेवानिवृत्तीला पोहोचत आहे. त्यापैकी, मला विशेषत: वर्गातील बोधवाक्य आठवते, ‘चला दररोज प्रामाणिक असू.’ मला वाटते की माझ्याकडून शिकलेले 20,000 शिष्य असतील. एक दिवस कमी कालावधीचा असू शकतो, परंतु एक दिवस एक वर्ष आणि नंतर 10 वर्षांपर्यंत जोडतो. जो व्यक्ती हा दिवस योग्यतेने घालवतो तो जीवनात यशस्वी होऊ शकतो. माझ्या विद्यार्थ्यांनी त्यांचा दिवस चांगला घालवावा आणि तो वाया घालवू नये अशी माझी मनापासून इच्छा होती. याचा एक पैलू असाही आहे की मी स्वत: असे जीवन जगावे असा सूर म्हणून वापरायचा होता. तथापि, आता मी त्याबद्दल विचार करतो, अशा बर्‍याच गोष्टी आहेत ज्या मी तसे करू शकलो नाही, आणि मी खरोखर दिलगीर आहे आणि मी मदत करू शकत नाही पण दिलगीर आहोत.

आमचे प्रिय मध्यम शालेय विद्यार्थी! माझ्या माध्यमिक शाळेत विद्यार्थ्यांना शिकवून साडेतीन वर्षे झाली आहेत. हे खरे आहे की माझी मिडल स्कूल होती जिथे मी माझ्या अध्यापनाच्या कारकिर्दीचा शेवटचा भाग घालवला होता, त्यामुळे मला एक विशेष जिद्द आणि आपुलकी होती. त्यामुळे मला शिक्षण, जीवन मार्गदर्शन आणि सुविधांच्या बाबतीत थोडा अधिक विकास करण्याची इच्छा होती. याव्यतिरिक्त, असे काही वेळा होते जेव्हा मी प्रत्यक्षात ते केले आणि परिणाम साध्य केले, परंतु अशा काही गोष्टी देखील होत्या ज्या मी साध्य करू शकलो नाही, म्हणून मला सोडल्याबद्दल वाईट वाटते.

तुम्ही अशा लोकांसारखे आहात ज्यांचे माझ्याशी चांगले नाते आहे. एखाद्याच्या शेवटी स्थान मिळणे हे एका महान नात्याशिवाय घडत नाही. असं असलं तरी तुझं हे नातं माझ्या हृदयात दीर्घकाळ स्मृतीप्रमाणे जिवंत राहील. धन्यवाद


22 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○


मुख्याध्यापकांचे निरोप पत्र

सर्वांना नमस्कार? नोव्हेंबरमध्ये शरद ऋतूतील उबदार सकाळ आहे. निरभ्र आकाश मला प्रसन्न वाटतंय. मी आमच्या मिडल स्कूलमध्ये 10 वर्षांपासून मिडल स्कूल कॅम्पसमधील बदल पाहत आहे. आमच्या शाळेत शरद ऋतूतील सर्वात सुंदर आहे. मेपल आणि जिन्कगोची झाडे इकडे तिकडे लावली जातात आणि शरद ऋतूतील दृश्य अवर्णनीय आहे. शरद ऋतूतील पाने, आपल्याला दूर जाण्याची गरज नाही. आता आपल्या आजूबाजूला पहा. खूप सुंदर आहे ना? मला पर्वत आवडतात, म्हणून मी या डोंगराला किंवा त्या डोंगराला भेट दिली तरी आमच्या शाळेपेक्षा चांगले शरद ऋतूतील दृश्य असलेले कोणतेही ठिकाण नाही.

शरद ऋतूतील इतके सुंदर दृश्य मागे सोडल्यानंतर, तुम्हा सर्वांना अखेरचा निरोप देण्याची वेळ आली आहे. जेव्हा मी लहान होतो, तेव्हा मी निवृत्तीचा विचार दुसर्‍याचा व्यवसाय म्हणून केला होता, परंतु आता ते माझ्या डोळ्यांसमोर वास्तव बनले आहे. खरंच, मला काळाच्या क्षणभंगुरतेची जाणीव आहे. आता मी इथे उभा आहे, मला काय बोलावे याची लाज वाटते. असो, एका शब्दात, मी आनंदी आहे आणि धन्यवाद. खूप खूप धन्यवाद आणि आभार.

मागे वळून पाहताना, मला वाटते की माझे जीवन खरोखरच कृतज्ञ होते. मी माझ्या प्रिय पत्नी आणि मुलाचा आभारी आहे ज्यांनी मला नेहमी उदार प्रेमाने मिठी मारली आणि जेव्हा जेव्हा मला कठीण किंवा एकटे वाटले तेव्हा मला उत्साहवर्धक आवाजाने प्रोत्साहित केले. आणि मी कृतज्ञता व्यक्त करू इच्छितो की वरिष्ठ आणि कनिष्ठांच्या प्रेमाच्या सामर्थ्याने ज्यांनी अनेक परीक्षा आणि चुका आणि चुकांना न जुमानता उदार अंतःकरणाने माझी वाट पाहिली आणि मी आज या ठिकाणी पोहोचलो. आणि शेवटी, आभार मानण्यासाठी इतर लोक आहेत. हे माझे शिष्य आहेत. मला अनेक शिष्यांकडून खूप प्रेम मिळाले आणि अजूनही मिळते. या अभावग्रस्त व्यक्तीची शिकवण मिळाल्यानंतरही सर्व स्तरातून आपापली कर्तव्ये पार पाडणाऱ्यांची सततची आवड आणि जिव्हाळ्याचा पाठिंबा यामुळेच मी आज जो काही आहे. धन्यवाद तुम्ही कुठेही असाल, स्वप्ने आणि प्रेम नेहमीच भरले जातील. कृपया लक्षात ठेवा की जे कठोर परिश्रम करतात आणि कोणतीही कसर सोडत नाहीत त्यांच्या पाठीशी देव नेहमीच असतो.

मला आश्चर्य वाटले की तो दिवस येईल का जेव्हा मी तुम्हा सर्वांना माझा शेवटचा निरोप देईन. मी नेहमी याबद्दल विचार केला, परंतु असे दिसते की तो दिवस आला आहे. हे मला फक्त लाजवते. पण आज आमच्या नात्याचा शेवट झाला असे मला वाटत नाही. ती एक नवीन सुरुवात असावी. मी त्या नवीन नात्याची आतुरतेने वाट पाहीन. आमच्यासोबत असलेल्या प्रत्येकाला चांगले आरोग्य आणि त्यांच्या कुटुंबियांना आनंद देऊन मी हे राजीनामा पत्र पूर्ण करेन. धन्यवाद. निरोप.


22 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○


मुख्याध्यापकांच्या सेवानिवृत्तीनिमित्त निरोप

आज थंडीच्या दिवसातही माझ्या सेवानिवृत्तीबद्दल अभिनंदन करण्यासाठी आलेल्या पाहुण्यांचे, शाळेचे कर्मचारी आणि पालकांचे मनःपूर्वक आभार. यादरम्यान, अनेक मार्गांनी विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणावर लक्ष केंद्रित करताना मी सन्माननीय सेवानिवृत्तीचे वय गाठू शकलो. कनिष्ठ शिक्षक आणि पालकांच्या मार्गदर्शन आणि मदतीबद्दल धन्यवाद.

आता माझे सेवानिवृत्तीचे वय जवळ येत आहे, तेव्हा मी अनेकदा त्या दिवसांचा विचार करतो जेव्हा मला पहिल्यांदा विद्यार्थ्यांना आवडीने शिकवण्याची जबाबदारी देण्यात आली होती. मला आश्चर्य वाटते की हीच ती वेळ होती जेव्हा मी विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाबद्दल सर्वात जास्त उत्कट होतो. अर्थात, आता तेच आहे, परंतु आता, मला वाटते की मी विविध अनुभवांमधून माझी स्वतःची माहिती घेऊन आलो आहे. मला वाटत नाही की मी त्यावेळचा प्रयत्न केला होता तितका उद्धटपणे करत आहे. त्यामुळे, नवशिक्याचे मन असणे खरोखर महत्त्वाचे आहे असे मला वाटते. आता मी निवृत्तीचे वय गाठत आहे, मी माझी जुनी शाळा सोडत आहे. तथापि, मी कनिष्ठ शिक्षकांना काहीतरी सांगू इच्छितो. मला आशा आहे की तुम्ही नेहमी विद्यार्थ्यांचा विचार कराल आणि तुमची पहिली नियुक्ती झाली होती त्याच मानसिकतेने काम कराल.

मी शिकवणी सोडल्यानंतरही आमची शाळा माझ्या आयुष्यातील प्रदीर्घ काळ माझ्या स्मरणात राहील. शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांना आनंदाने शिकवता यावे आणि आनंदाने आणि स्वच्छ वातावरणात आनंदाने अभ्यास करता यावा यासाठी मी सर्वतोपरी सेवा करू शकलो आहे. दुसरे कारण म्हणजे आमचे प्राध्यापक आणि कर्मचारी वर्गाने चारित्र्य केंद्रीत विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी आपली शक्ती आणि शक्ती समर्पित केली.

आज, शिक्षणात अनेक कठीण समस्या आहेत ज्या विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला आणि कल्पनाशक्तीला जोपासण्यासाठी सोडवल्या पाहिजेत. या अडचणी माझ्या सहकारी शिक्षकांवर सोडताना मला खूप खेद वाटतो. मात्र, उर्वरित शिक्षकांच्या क्षमतेवर आणि विद्यार्थ्यांवरील त्यांच्या प्रेमावर माझा विश्वास आहे. आणि माझा विद्यार्थ्यांच्या शुद्ध आणि सुंदर अंतःकरणावर विश्वास असल्याने, मी हलक्या पावलांनी निरोप घेऊ इच्छितो. शेवटी, मला आमच्या शाळेच्या अविरत विकासाची आशा आहे. मी येथे उपस्थित असलेल्या सर्वांना आरोग्य आणि आनंदाच्या शुभेच्छा देऊन माझे सेवानिवृत्तीचे भाषण संपवू इच्छितो. धन्यवाद


24 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○


मुख्याध्यापकांच्या अखेरच्या सेवानिवृत्तीच्या शुभेच्छा

ही निवृत्ती नाही जी वेळेच्या मर्यादेत ढकलली जाते, तर तुम्ही स्वतः निवडलेली निवृत्ती असते. तथापि, आता मी आजपर्यंत पोहोचलो आहे, मला वाटते की विद्यार्थ्यांसोबतचे दीर्घकाळचे नाते पुन्हा एकदा खरोखरच खोल आणि मौल्यवान आहे. माझी नियुक्ती परीक्षा उत्तीर्ण झाल्याच्या घोषणेनंतर मला शाळेकडून कॉल येऊन 35 वर्षे झाली आणि मी स्वेच्छेने प्रतिसाद दिला. कोणी काहीही बोलले तरी मला अभिमानास्पद शिक्षक व्हायचे होते.

आमची खाजगी शाळा केवळ उदरनिर्वाहाच्या पलीकडे आहे आणि ती एका उपकारकर्त्यासारखी आहे ज्याचा मी खूप आभारी आहे ज्याने मला या मर्यादेपर्यंत वाढू दिले. आयुष्यभर, कुठेही आणि केव्हाही, शाळेचा मान हा माझाच होता, त्यामुळे प्रत्येक लहानसहान कृतीत मी सावधगिरी बाळगून होतो. आता शाळा सोडताना मी शिक्षकांचे नाव एकत्र टाकले, पण ती जबाबदारी मी यापुढेही सांभाळणार आहे.

जेव्हा मी पहिल्यांदा शिकवायला सुरुवात केली तेव्हा शिक्षणाचे मेट्रिक विद्यार्थ्यांवरील बिनशर्त प्रेमावर आधारित होते. पण, आता तशी परिस्थिती नाही. असे दिसते की शिक्षणाचा निर्देशांक केवळ बाह्य आकृत्यांमध्ये दर्शविलेले कार्यप्रदर्शन आणि परिणाम सर्वांगीण प्रमाण म्हणून वापरणे आहे. विद्यार्थी आणि शिक्षक दोघेही केवळ अनंत स्पर्धेची मागणी करत आहेत. माझा असा विश्वास होता की शिक्षण म्हणजे केवळ मीच टिकून राहू शकेन अशा स्पर्धेपेक्षा शहाणपण आणि उदार मनाने एकत्र राहायला शिकवणे. त्यामुळे मला माझ्या पद्धतीने मुलांमध्ये स्वप्ने आणि भावना रुजवणारा वर्ग करायचा होता. मी माझे सर्वतोपरी प्रयत्न केले, पण भविष्यातही कनिष्ठ शिक्षकांकडून माझे प्रयत्न सुरू राहावेत.

सेवानिवृत्ती हा मृत अंताचा शेवट नसून नवीन जीवनाची सुरुवात आहे. आता मी असे काहीतरी करणार आहे जे मी माझ्या शरीराने आणि मनाने बंद केले आहे. मला डोंगराळ गावात विविध सहलींचा आनंद घ्यायचा आहे आणि ग्रामीण जीवन अनुभवायचे आहे. मी माझी उरलेली उर्जा जोडण्यासाठी जागा शोधण्याची योजना आखत आहे. माझे सर्व सहकारी प्राध्यापक आणि कर्मचारी यांच्या काळजी आणि प्रामाणिकपणामुळे माझी तब्येत पूर्णपणे पूर्ववत झाली. तुम्ही मला दिलेल्या स्वारस्याबद्दल आणि प्रेमाबद्दल खूप खूप धन्यवाद. मला आमचे सुंदर आणि मौल्यवान नाते दीर्घकाळ लक्षात राहील. मला आशा आहे की ही एक अशी शाळा असेल जी विद्यार्थ्यांना बुद्धी आणि औदार्य शिकवते, अनंत स्पर्धा नाही. धन्यवाद


24 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○


मुख्याध्यापक सेवानिवृत्ती संदेश

सर्वांना नमस्कार? आमच्या शाळेच्या कर्मचार्‍यांसह पालक आणि शैक्षणिक कुटुंबे! कोणत्याही मोठ्या समस्यांशिवाय आजच्या सन्माननीय सेवानिवृत्तीपर्यंत मला मदत केल्याबद्दल धन्यवाद.

लोक सहसा म्हणतात, "आयुष्य मजेदार आहे, आणि तुम्ही शांतपणे निघून जाता." जेव्हा लोक निघून जातात, त्यांना काही सांगायचे असले तरीही, मला वाटते की ते सोडणे चांगले आहे. कारण एखाद्या व्यक्तीचे खरे मूल्यमापन ती गेल्यानंतर होते. लोक म्हणतात की प्रत्येक गोष्ट सुंदर असते तेव्हाच त्याची सुरुवात आणि शेवट असतो.

32 वर्षांच्या अध्यापन कारकिर्दीनंतर आज माझा एक सुंदर शेवट झाला. आता, मी आनंदाने खूप पुढे जाणार आहे, माझे सैल बूट बांधून नवीन आयुष्य सुरू करणार आहे. मला आठवते मी जेव्हा पहिल्यांदा शिक्षकी पेशात प्रवेश केला होता. कठीण परिस्थितीत शिक्षक होण्यासाठी मी खूप कष्ट केले. अगदी कालच वाटतं की माझी पहिली हायस्कूलमध्ये नियुक्ती झाली होती, पण 32 वर्षांच्या अध्यापनानंतर मी वयाच्या 62 व्या वर्षी निवृत्तीच्या वयात पोहोचलो. अध्यापन व्यवसायात प्रवेश केल्यानंतर, बहुतेक वर्षे मी होमरूम शिक्षक उत्तीर्ण झाल्यामुळे स्वयंसेवा करण्यात घालवली. एका लांब बोगद्यातून आणि मला कळायच्या आधीच आज पोहोचलो. यादरम्यान, मी तेजस्वी दिवे पाहिले आणि गडद बोगद्यातून गेलो. मी माझ्या विद्यार्थ्यांसह राहिलो ते शैक्षणिक क्षेत्र माझे घर आणि माझे गाव बनले आणि त्या वर्षांच्या आठवणी निघून गेल्या.

मला खेद वाटतो की मी विद्यार्थ्यांवर अधिक प्रेम करू शकलो नाही आणि ज्या शिक्षकांना फ्रीव्हीलिंग विद्यार्थ्यांसोबत कुस्ती खेळण्यात अडचण येत आहे त्यांना मदत करू शकलो नाही. शाळा सांभाळताना एक पालक म्हणून मला जवळ उभे करता आले नाही ही खंत आहे. हे जीवन आहे की एकदा भेटले की वेगळे व्हायला हवे. मात्र, ब्रेकअप झाल्यावर बाहेर पडण्याचा सराव नसल्यामुळे मी निवृत्त झाल्यानंतरही सकाळी कामावर जाण्यासाठी शाळेच्या गेटसमोर घुटमळत राहीन, अशी भीती वाटते. आमच्या हायस्कूलमध्ये मी माझी अध्यापनाची कारकीर्द पूर्ण करत आहे याचा खूप आनंद होत आहे. मी फक्त त्या आनंददायी आणि सुंदर कथांची कदर करेन ज्यांचे मी शाळेत तुमच्याशी अनमोल नाते निर्माण केले आणि दीर्घकाळ आपुलकी वाटली.

असे म्हणतात की प्रत्येकजण स्वतःमध्ये आनंद आणतो त्या प्रमाणात आनंदी होतो. आनंदाचा निरर्थक शोध घेण्यापेक्षा "मी आनंदी आहे, मी भाग्यवान आहे" असे मोठ्याने ओरडले तर आरोग्य, संपत्ती आणि यश आपोआपच मिळेल असे म्हणतात. आनंदाचे रहस्य नाही. या क्षणी, मी पुन्हा एकदा त्या प्रत्येकाला "धन्यवाद" म्हणू इच्छितो ज्यांनी मला निरोगी स्वरूपासह नवीन जगात पहिले बटण ठेवण्यास मदत केली.


24 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○


शिक्षकांसाठी सेवानिवृत्तीचा संदेश

प्रिय शिक्षकांनो! आता मी एका प्रिय शिक्षकाचा मार्ग बंद करणार आहे जो गेल्या 35 वर्षांपासून माझ्या आयुष्यातील सर्वस्व आहे. कायदेशीर हमी दिलेल्या सेवानिवृत्तीच्या वयाचा सन्मानपूर्वक त्याग करण्यासाठी आणि शिक्षकांच्या मार्गावरून पायउतार होण्यासाठी मी तुमच्यासमोर उभा आहे. मला विश्वास आहे की आमच्या शाळेसाठी मी बनवू शकणारा हा सर्वोत्तम शेवटचा पर्याय आहे. ज्या दिवसापासून मी एक शिक्षक झालो, तेव्हापासून मी एक चांगला नवरा, चांगला पिता आणि चांगला मित्र होण्याचे सोडून दिले. माझ्या वैयक्तिक सन्मानापूर्वी मी शिक्षकी पेशाच्या भवितव्याचा आणि भविष्याचा विचार करत होतो.

माझ्या 35 वर्षांच्या प्रदीर्घ अध्यापन कारकिर्दीनंतर आज मी जे काही साध्य करू शकलो, ते माझ्यासोबत काम करणाऱ्या माझ्या सहकाऱ्यांचे आभार आहे. माझ्या सभोवतालच्या प्रत्येकाच्या उदार पाठिंब्यामुळे मी आज शुभेच्छा देऊ शकलो ज्यांनी नेहमीच माझी काळजी घेतली. मी माझ्या प्रिय पत्नीचा ऋणी आहे जिने माझ्या सर्व काळजी आणि आनंद माझ्यासोबत एक जीवनसाथी या नात्याने शिकवला. तसेच, मी माझ्या मुलांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करू इच्छितो जे सामान्य वडिलांप्रमाणे माझी काळजी घेऊ शकले नाहीत, परंतु योग्यरित्या वाढले आहेत आणि समाजात त्यांचे कार्य करत आहेत. ग्रामीण भागात जन्मलेल्या, मी लहान असताना माझा मूळ हेतू गमावू नये म्हणून प्रयत्न केले आणि एका प्रामाणिक शिक्षकाच्या मार्गावर चालण्याचे वचन दिले. तथापि, जेव्हा मी या रस्त्याच्या शेवटी उतरणार आहे, तेव्हा मला माझ्या अध्यापनाच्या कारकिर्दीत चांगले करण्याऐवजी चांगले न केल्याबद्दल पश्चात्ताप आणि रेंगाळले आहे, जे मी स्वतः जगलो आहे.

आता, गंभीर आणि नम्र अंतःकरणाने, मी माझे प्रिय शिकवण्याचे काम संपवणार आहे. पुढचे आयुष्य मला मिळाले तर मी शिक्षकी पेशा निवडण्यास मागेपुढे पाहणार नाही. गेल्या 35 वर्षात मागे वळून पाहताना, मी तुझ्यासोबत घालवलेल्या दिवसांमध्ये आनंदी होतो. कारण मी तुमच्यासोबत होतो, माझी मागील ३५ वर्षे अध्यापनाची कारकीर्द अधिक आनंददायी आणि अर्थपूर्ण होती. माझ्यासोबत असलेल्या तुम्हा सर्वांचे आभार आहे की मी अनेक यश मिळवू शकलो. मी एकटा असतो तर ते कधीच करू शकलो नसतो. शेवटी, मी जे करू शकलो नाही ते माझ्या उत्तराधिकार्‍यांवर एक भारी ओझे म्हणून सोडत असताना माझ्यासोबत असलेल्या प्रत्येकाचे मी आभार मानू इच्छितो. मला तुमच्या सर्वांच्या कृतज्ञ प्रामाणिकपणाची आणि माझ्या अंतःकरणातील खोल अर्थाची आठवण होते. धन्यवाद


24 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○


शिक्षकांसाठी सेवानिवृत्ती भाषण

देश-विदेशातील प्रिय अतिथींनो, नमस्कार! सर्वप्रथम, आज माझी सेवानिवृत्ती साजरी करण्यासाठी ज्यांनी लांबचा प्रवास केला त्या उबदार हातांचे मी मनापासून कृतज्ञता व्यक्त करू इच्छितो.

प्रिय शिक्षक सदस्य, प्रिय विद्यार्थी. मी आता माझी जुनी शाळा सोडत आहे. माझ्या कार्यकाळात मला विविध प्रकारे मदत करणारे आणि माझ्या उणिवा भरून काढणारे प्रेम आणि विचार मी कधीही विसरणार नाही. तसेच, विद्यार्थ्यांसाठी कधीही काहीही न केलेल्या या व्यक्तीला अभिवादन करणारे ते सुंदर स्मित मी कधीही विसरणार नाही.

सुमारे 35 वर्षांपूर्वी मी तरुण रक्ताने भरलेले होते. मला आठवते की मी माझ्या डोक्यात कोणतीही माहिती नसताना शिक्षणाच्या दुनियेत उडी घेतली आणि असंख्य चुका आणि चुका पुन्हा केल्या, ज्यामुळे माझ्या आजूबाजूच्या लोकांचे खूप नुकसान झाले. तसेच, मी निष्काळजीपणे विद्यार्थ्यांना चुकीचा मजकूर शिकवला नाही ना हे पाहण्यासाठी खोल आत्मचिंतनाने मी या ठिकाणी आलो.

आज मी राजीनामा देण्याच्या स्थितीत उभा आहे, तेव्हा चांगल्या गोष्टींच्या आठवणींपेक्षा वाईट गोष्टी आणि पश्चात्ताप माझ्या मनात अधिक येतो. तथाकथित चांगल्या गोष्टी म्हणजे एक प्रकारे, शिक्षक म्हणून जे करायला हवे होते ते केल्याबद्दल आनंद आणि प्रतिफळाची अभिव्यक्ती आहे. तथापि, शिक्षकांच्या चुकांचा विद्यार्थ्यांच्या नशिबावर महत्त्वपूर्ण परिणाम होऊ शकतो, म्हणून आपण खरोखर सावधगिरी बाळगली पाहिजे आणि ती आपल्या हृदयात कोरली पाहिजे आणि आपल्या जीवनासाठी एक उदाहरण सेट केले पाहिजे. शिक्षकांच्या दोषांचे त्यांच्या हेतूंच्या आधारे दोन प्रमुख वर्गांमध्ये विभागणी करता येते. अशा काही गोष्टी आहेत ज्या चुकीच्या होत्या हे माहीत असताना तुम्ही केल्या होत्या आणि ज्या गोष्टी नकळत सुरू झाल्या होत्या त्या चुकीच्या होत्या आणि निष्पापपणे सुरू झाल्या होत्या पण शेवट वाईट होता. महत्त्वाची वस्तुस्थिती अशी आहे की कोणत्याही प्रकारे विद्यार्थ्यांवर मोठा नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे, आपल्या विद्यार्थ्यांवर त्याचा कसा परिणाम होईल याची लहानसहान माहिती घेऊनच शिक्षकांचे सर्व कार्य नेहमीच पार पाडावे लागेल. पण अशा चुका करणाऱ्या शिक्षकांना विद्यार्थी कसे वागवतील हे त्याहून महत्त्वाचे आहे. मी आमच्या विद्यार्थ्यांना येथे सल्ला देतो. मला वाटते की ज्यांनी आपले नुकसान केले आहे त्यांच्याशी आपण कसे वागावे याबद्दल आपण सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. उद्या काय होईल हे मानवाला माहीत नाही. त्यामुळे आजचे दुर्दैव उद्याच्या दुर्दैवात बदलू नये या म्हणी आपल्या पूर्वजांनी इतिहासात का सोडल्या याचा विचार करायला हवा. ते बरोबर आहे. इतरांना कोणत्याही चुकीच्या कृत्याबद्दल क्षमा करण्यास, क्षमा करण्यास आणि क्षमा करण्यास सक्षम हृदय हे जागतिक शांततेची जाणीव करून देणारे कोनशिला बनेल.

प्रिय विद्यार्थी!! जेव्हा तुम्ही जगात राहता तेव्हा फक्त चांगल्या गोष्टी नसतात. कधीकधी कठीण गोष्टी असतात, अयोग्य गोष्टी असतात आणि दुःखद गोष्टी का असू शकत नाहीत. अशावेळी शिक्षकाने दिलेली अपयशाची प्रामाणिक कबुली तुमच्या आयुष्यासाठी मोलाची मार्गदर्शक ठरेल.

शिक्षक म्हणून माझ्या कार्यकाळात, मी जिथे गेलो तिथे माझ्या सह-शिक्षकांना भेटण्याचे भाग्य मला मिळाले आणि मला खूप मदत मिळाली. सार्वजनिक शाळा, खाजगी शाळा, माध्यमिक शाळा, हायस्कूल, मुलांच्या शाळा आणि मुलींच्या शाळांमध्ये काम करताना मला विविध अनुभव घेता आले. तसेच, हा एक अर्थपूर्ण काळ होता ज्यामध्ये मी 10 वर्षांच्या उपमुख्याध्यापक आणि मुख्याध्यापक म्हणून काम करताना माझ्या स्वतःच्या अनुभवाचा आणि क्षमतांचा शाळेच्या फायद्यासाठी उपयोग केला. मी प्राध्यापक आणि विद्यार्थ्यांना शुभेच्छा आणि आरोग्यासाठी शुभेच्छा देऊन माझ्या निरोपाचा शेवट करू इच्छितो. मी तुम्हा सर्वांना आनंद, देवाचे आशीर्वाद आणि शुभेच्छा देतो. धन्यवाद


24 ऑगस्ट 2023

प्राचार्य ○○○